We voelen steeds beter dat we er niet bewust voor hebben gekozen, maar er gewoon in zijn beland. Een wereld waarin een scherm altijd binnen handbereik is en waarin onze aandacht steeds vaker versnipperd raakt. Voor ons al ingewikkeld genoeg, laat staan voor kinderen, die nog midden in hun ontwikkeling zitten. In dit persoonlijke gesprek vertelt actrice en moeder Thekla Reuten, tevens mede-oprichter van Smartphonevrij Opgroeien, waarom ze zich zo sterk maakt voor een jeugd met minder schermtijd. Ze deelt haar zorgen over het effect van smartphones op het kinderbrein, en neemt je mee in de afwegingen die ze daarin zelf maakt. Een gesprek dat niet alleen over kinderen gaat, maar ook over ons. Over hoe we zelf omgaan met schermen, en wat voor voorbeeld we daarin eigenlijk geven. Waarbij de echte verandering misschien wel minder in regels voor hen zit, en meer in bewustwording bij onszelf.
Waarom is het zo belangrijk dat kinderen smartphonevrij opgroeien?
Omdat de intensiefst gebruikte producten op een smartphone, de sociale media apps, inmiddels alom bewezen schadelijk producten zijn voor kinderen. Naast de onveilige ongewenste content, desinformatie, sextortion en grooming zijn social media fysiek schadelijk voor ogen, houding, en vooral de hersenen van je kind. Social media stimuleren je hersenen via dopamine, net als bij drugs. Je hebt steeds meer prikkels nodig om je goed te voelen. Het dopamine tekort leidt tot lusteloosheid, concentratie- en slaapproblemen. Dit geldt allemaal ook voor volwassenen. Maar het brein van een kind is ook nog eens niet volledig ontwikkeld, dit duurt zelfs tot ver na het 16e jaar. Juist in die puberteit staan de impulscontrole en het vermogen tot plannen volop in de steigers. Dat zorgt ervoor dat de technieken die techbedrijven gebruiken om mensen, en dus ook kinderen, aan zich te binden, extreem goed werken. De aandacht van een kind is simpelweg het product. Wij volwassenen krijgen vaak nog wel een signaaltje dat het genoeg is geweest, maar bij kinderen ontbreekt die rem nog. Daarnaast heeft het brein in de jeugd belangrijke ontwikkelingstaken die niet online kunnen plaatsvinden. Zelfs als een kind zes uur lang iets leerzaams doet, mist het alsnog zes uur aan essentiële ontwikkeling. Denk aan oogcontact, buitenspelen en fysieke coördinatie. Hoe leerzaam iets online ook lijkt, de echte ontwikkeling van een kind gebeurt offline.
Is de bewustwording van smartphonegebruik ook nodig voor volwassenen?
Voor ons is het heel duidelijk: het is en-en. Toen wij hier 1,5 jaar geleden mee begonnen, moesten we nog veel bewijzen en uitleggen. Naast wereldwijd alle wetenschappers, artsen en ouders en kinderen zelf die zich uitspreken zijn nu ook de eerste rechtszaken tegen Meta gewonnen waarin ze letterlijk guilty bevonden zijn aan het ontwikkelen van bewust schadelijke producten voor kinderen. Er is geen speld meer tussen te krijgen, we durven er alleen nog niet de enig juiste conclusie aan te verbinden omdat we zo gewend zijn met z’n allen. Ook politiek is er internationaal veel in beweging. In meerdere landen wordt gekeken naar een minimumleeftijd van 16 jaar voor social media. Ik spreek bewust van een minimumleeftijd en geen verbod. Net als bij alcohol of autorijden heeft dit te maken met hersenontwikkeling.
In het Europees Parlement wordt daarnaast gekeken naar hoe veilig social media eigenlijk is, ook voor volwassenen. Onderwerpen zoals misogynie, homohaat en fascisme spelen daarin een grote rol. Techbedrijven worden hier al jaren op aangesproken maar hebben daar moreel en ethisch gezien geen beweging in laten zien. Als mijn kind straks 18 is, wil ik niet dat hij in een wereld terechtkomt vol onwaarheden, gevaarlijke challenges en mensenrechtenschendende content.
Dus én een minimumleeftijd, én op Europees niveau Tech pushen om een veilig en mensenrechten erend product te maken.
Hoe ga jij zelf om met je smartphone en social media?
Mijn oudste was 8 toen hij vroeg wanneer hij een smartphone zou krijgen. Dat moment gaf me een knoop in mijn maag. Niet alleen vanwege mijn zorg om hem, maar ook door het inzicht hoeveel mijn eigen leven is veranderd door technologie. Ik heb het ervaren als een paard van Troje dat mijn leven en de samenleving is binnengeslopen. In het begin vond ik mijn telefoon een fantastisch apparaat. Ik kon er mooie foto’s mee maken, creatief bezig zijn en dingen delen. De apps waren toen ook veel neutraler. Maar gaandeweg ben ik er steeds meer in meegetrokken. De normalisering daarvan ging eigenlijk ongemerkt. Voordat ik me erin verdiepte, had ik geen idee hoe negatief algoritmes en AI worden ingezet en hoe bewust die zijn ontworpen om je aandacht zo lang mogelijk vast te houden. WhatsApp voelt voor mij steeds dwingender en daar neem ik nu meer afstand van. Ik kan prima een paar dagen niet reageren op iets dat geen haast heeft. Facebook, Twitter en LinkedIn heb ik nooit gehad. Instagram heb ik nog wel, maar dat is echt een haat-liefdeverhouding. Soms post ik een maand niets, en als ik wel iets wil posten ben ik er zo een half uur mee bezig om er uiteindelijk niets mee te doen. Dan ben je dus alweer een half uur kwijt. Tegelijkertijd gebruik ik het ook als portfolio voor mijn werk en om aandacht te geven aan dingen die ik belangrijk vind, zoals meerdere goede doelen.
Zitten er positieve kanten aan instagram?
Er zitten zeker genoeg toffe mensen op waar ik graag naar kijk en van leer. Mensen die waardevolle kennis delen. Maar het format zelf is wat mij betreft te negatief, omdat het zo verslavend is ingericht en zo polariseert. Er is onderzoek dat laat zien dat als je iets opzoekt wat nuttig is, daar veel meer tijd tegenover staat die niet nuttig is. Dus voor elke minuut dat je iets leert, ben je negen minuten aan het scrollen zonder dat het je iets oplevert.
Dus ja, er is waarde, maar het weegt voor mij niet op tegen de hoeveelheid afleiding en onzin die je ook tegenkomt.
Voor de maand mei is het initiatief Mei Social Vrij geboren, een maand lang van social media af. Is dat haalbaar voor jou?
In de maand mei verwijder ik Instagram van mijn telefoon en check ik het maximaal één keer per week op mijn computer. Dat geeft veel rust. Geen tijd meer kwijt aan iets willen posten, twijfelen en ondertussen eindeloos scrollen. Ik ben ook kritischer gaan kijken naar mijn eigen telefoongebruik, vooral richting mijn kinderen. Zij mogen mij er altijd op aanspreken als ik afgeleid ben door mijn telefoon. Het komt namelijk nog weleens voor dat ik verdwijn in een mail terwijl zij mij net vragen een vriendje te appen voor een speeldate. Thuis hebben we nu een vaste plek waar de telefoons liggen. Mijn ideaal is om dat ook echt vol te houden: telefoons op één plek, meldingen uit, alleen bereikbaar voor echt belangrijke dingen.
Wat we nu terug horen in gesprekken met politici, bijvoorbeeld over middelbare scholen en richtlijnen, is dat er vaak wordt gezegd dat die telefoon echt nodig is, al is het maar om te kijken hoe laat de bus gaat. Dan denk ik: laten we als volwassenen ook even teruggaan naar hoe het was zonder smartphone. We namen gewoon de bus, kenden de tijden of wachtten op de volgende als we hem misten. Geen probleem. We zijn met z’n allen – ik incluis – in een soort hypnose terechtgekomen, waarin de smartphone voelt als het verlengde van alles wat we nodig hebben. Smartphonevrij Opgroeien gaat voor mij over kinderen de ruimte geven om ongestoord op te groeien. Tegelijkertijd is het ook een appel op ons als ouders om zelf bewuster te worden.
Ik vind Mei Social Vrij een geweldig initiatief en heb er echt zin in. Er is een Harvard-studie die laat zien dat het ongeveer vier weken duurt om je dopamine weer te resetten. Dat idee vind ik heel geruststellend, dat je lichaam zich dus echt kan herstellen. En ja, daar horen ook ontwenningsverschijnselen bij, zoals chagrijn of agressie. Dus wees vooral een beetje lief voor elkaar!
Wat brengt het jou als je langere tijd offline bent geweest?
Vooral veel meer rust, focus en ruimte. De ruimte om te doen wat ik eigenlijk wil doen, zoals piano spelen. Onlangs waren we met z’n vieren op vakantie, volledig schermvrij. De eerste dagen voelde ik veel onrust, dat vond ik best confronterend. Maar daarna kwam er juist ontspanning. Een soort ouderwetse rust die je bijna vergeten bent.
Heb je tips voor mensen?
Probeer thuis meer op je laptop te doen. Voor je kinderen voelt dat ook anders: het is opener en ze zien waar je mee bezig bent. Wij zijn ook weer begonnen met een vaste huistelefoon, zodat iedereen bereikbaar is zonder de afleiding van een smartphone.
Shared by Anneloes van Vliet
Foto’s van Thekla – Amanda Drost
April 2026
![](\"https://eep.io/mc-cdn-images/template_images/branding_logo_text_dark_dtp.svg\"){kind=logo}