“Wat voor veel mensen een uitdaging is, is wat ze doen met de tijd die vrijkomt als ze niet meer scrollen.”

Het initiatief Mei Social Vrij nodigt Nederland uit om een maand lang afstand te nemen van social media. Niet vanuit kritiek op technologie, maar vanuit iets positiefs: meer aandacht voor elkaar en voor de momenten die er echt toe doen. Met Mei Social Vrij willen oprichters Jan Bruin en Rutger Wessels, samen met hun team, mensen helpen hun aandacht terug te winnen. De eerste editie in 2024 bereikte meteen miljoenen Nederlanders en duizenden mensen gingen de uitdaging aan: een maand zonder socials. Inmiddels groeit het initiatief verder, met vrijwilligers, ambassadeurs en zelfs een offline survivalgids die deelnemers helpt om die extra tijd op een leuke manier te besteden. Jan vertelt ons meer.

Als je kijkt naar mensen die last hebben van smartphonegebruik, dan zie je verschillende gradaties. Rutger en ik zijn het type mensen dat sneller afgeleid is en het moeilijker vindt om dat gedrag aan te passen. Door de jaren heen hebben we geleerd hoe we met onze smartphoneverslaving om moeten gaan, en kwamen we erachter dat dit helemaal niet zo makkelijk is. In eerste instantie voelde het als een persoonlijk probleem, alsof het alleen Rutger en mij betrof. Toch zagen we drie à vier jaar geleden steeds meer mensen die hetzelfde ervaarden. Daardoor realiseerden we ons dat dit op zo’n grote schaal speelt dat er echt iets aan gedaan moest worden. Uit onderzoek blijkt zelfs dat in Nederland zo’n vijf miljoen mensen willen minderen of stoppen met social media.

Waar we eerst dachten aan een activistisch initiatief, een anti-smartphone of anti-socials campagne, realiseerden we ons dat we meer vanuit de doelgroep moesten denken: wat hebben mensen nodig? Hoe reik je een hand uit in plaats van met een wijzend vingertje te komen? Rutger kwam met de naam Mei Social Vrij, en dat voelde meteen goed. Het is urgent, het zit vast aan een maand en het voelt letterlijk als vrijheid. Veel mensen lukt het niet om zelf van hun social media gebruik af te komen, daarom bieden wij praktische manieren om daarbij te helpen.

Ik vond socials vroeger heel leuk. Ik ben extravert en houd van communiceren, waardoor ik als een van de eersten op Facebook zat. Daarnaast was ik ook een van de eerste social media marketeers van Nederland. Professioneel heb ik social media dus jarenlang aangeprezen, campagnes bedacht en verkocht.

Je zou kunnen zeggen dat er een Jan vóór de bewustwording is en een Jan ná de bewustwording. Ik ben er overigens van overtuigd dat social media toen ook echt leuker was; er is simpelweg veel veranderd door de jaren heen. In die tijd woonde ik in Brazilië en het ging op meerdere vlakken niet zo goed met me. Ik had weinig mensen om me heen en merkte dat ik daardoor steeds meer online zat. Niet alleen op social media, maar ook op datingapps en het checken van voetbaluitslagen. Ik zat zo veel in de digitale wereld dat ik me steeds slechter begon te voelen. Op een gegeven moment wist ik niet meer wat oorzaak was en wat gevolg. Uit een soort noodgreep maakte ik een dagschema waarin mijn telefoon steeds vaker uit beeld verdween. Ik mocht bijvoorbeeld alleen om tien uur ’s ochtends, met een kop koffie, maximaal een kwartier mijn social media en berichten checken. Ik legde tot in detail vast hoe ik met mijn media om wilde gaan.

Daarnaast ging ik meer lezen, wandelen zonder telefoon en sporten. Het was eigenlijk een persoonlijk dieet dat aanpakte wat niet lekker liep. Ik ben ervan overtuigd dat als ik het digitale stuk niet had aangepakt, de rest ook niet was gelukt. Jaren later werkte ik nog steeds met social media, maar alleen professioneel. Toen zag ik niet alleen hoe mensen ermee worstelden, maar ook hoe de platforms zelf veranderd waren. Er kwamen steeds meer regels en mechanismen bij die de gebruiker eigenlijk tegenwerken. In mijn omgeving zag ik ook steeds meer mensen met burn-outklachten. Social media was niet direct de oorzaak, maar ik zag wel een verband met hoeveel deze mensen op hun telefoon zaten.

Zelf merk ik ook nog weleens dat ik op mijn laptop langer dan nodig op LinkedIn blijf hangen. Helemaal social media-vrij zal in combinatie met mijn werk waarschijnlijk nooit lukken. Maar door de bewustwording en doordat ik weet wat het mij oplevert om minder online te zijn, kom ik snel weer terug bij wat goed voor me is.

Stiekem hoop ik dat mensen gewoon een beetje uitgekeken raken op social media. Ik zie dat dit al langzaam gebeurt. Bij Gen Z zie je bijvoorbeeld een interessante ontwikkeling waarbij het gebruik van socials licht afneemt. Ik hoop dat dit zich doorzet en versnelt. Uit de geschiedenis weten we namelijk dat als iets voor één generatie niet meer cool is, het voor de generaties daarna vaak ook minder cool wordt.

Vooral rust en meer afstand tot hun eigen gedrag. Dat mensen door reflectie gaan inzien dat het leven eigenlijk veel leuker is als je minder tijd op je scherm doorbrengt. Meer tijd met mensen om je heen, in de natuur of gewoon op straat is uiteindelijk leuker dan een foto van je eten maken en die posten. Daar word je simpelweg gelukkiger van. En ik zie dat mensen dat ook echt weer ervaren wanneer ze een maand van socials afgaan.

Wat voor veel mensen een uitdaging is, is wat ze doen met de tijd die vrijkomt als ze niet meer scrollen. Apps zoals Funda, Marktplaats en Vinted worden dan al snel vervangers van social media. Dat laat zien dat we bepaald gedrag hebben aangeleerd dat niet per se alleen met social media te maken heeft. We zijn simpelweg de hele dag op zoek naar kleine dopamine prikkels. Door positieve alternatieven te creëren kun je dat dwangmatige gedrag vervangen. Zoek weer activiteiten en hobby’s op waar je energie van krijgt en leg de lat niet te hoog. Je hoeft niet ineens een filmster te worden. Kleine stappen zijn ook goed. Sluit je bijvoorbeeld aan bij een lokale theatergroep. Of ga schrijven zonder meteen te denken dat het niet goed genoeg is. Geef jezelf de ruimte om nieuwe dingen te proberen en er gewoon slecht in te zijn. Geniet van het proces.

Geef jezelf positieve triggers en draai om wat je normaal automatisch doet. Ik mag van mezelf bijvoorbeeld in het OV niet op mijn telefoon. Daarom zorg ik dat ik altijd een klein boekje bij me heb zodat ik korte verhalen kan lezen tijdens het reizen. Je kunt dat overal toepassen. Het toilet kan bijvoorbeeld ook een telefoonvrije zone worden. Juist op de plekken waar je normaal gedachteloos gaat scrollen, kun je nieuwe gewoontes creëren.