“Het voelde alsof ik weer de hoofdrol speelde in mijn eigen film.”

Nanook van der Pol is videomaker, presentatrice en spreker over het twintigerbrein, mentale gezondheid en ADHD. Voor het EO-programma Hoe Dan onderzocht ze verschillende mentale uitdagingen waar veel jongeren mee worstelen. Eén van die onderwerpen was schermgebruik en de invloed van social media op ons dagelijks leven. Juist omdat ze zelf merkte hoeveel impact sociale media op haar aandacht en gemoedstoestand hadden, besloot ze mee te doen aan Mei Social Vrij, een maand zonder social media. Als ambassadeur van de campagne ging ze zelfs nog een stap verder: haar smartphone maakte plaats voor een eenvoudige Nokia. Nanook deelt wat een maand offline haar heeft gebracht.

Waarom besloot je mee te doen met Mei Social Vrij?

Jan van Mei Social Vrij vroeg me of ik ambassadeur wilde worden. Toevallig had ik net voor het programma Hoe Dan een aflevering gemaakt over mijn socialmedia-verslaving. Mijn eerste reactie was: wat cool. Maar direct daarna dacht ik ook: wacht even… dat betekent dus écht dertig dagen zonder social media. Niet heel handig, dacht ik. Mijn werk speelt zich online af en social media voelt bijna onmisbaar. Juist dát besef maakte me nieuwsgierig. Dat ik meteen dacht: ik kan eigenlijk niet zonder, voelde ergens ook ongezond. Ik hou van uitdagingen en van dingen doen die nét buiten het normale vallen. Dus besloot ik het gewoon te doen, zonder er te lang over na te denken.

Ik was benieuwd wat zo’n maand zonder social media met me zou doen. Ik heb ADHD, ervaar veel prikkels en ben regelmatig extreem moe. Daarom leek het me interessant om te ontdekken hoe ik me voel als ik tijdelijk stop met iets dat constant aandacht van me vraagt.

Wat is jouw relatie met social media?

Alles wat ik voor mijn werk doe, speelt zich online af, vooral op Instagram. Mijn netwerk zit daar, mijn opdrachten ontstaan daar en het voelt soms alsof een groot deel van mijn leven zich daar afspeelt. Ik ben nooit echt een doomscroller geweest. Ik denk dat dat komt omdat ik vooral maker ben: ik creëer meer dan dat ik consumeer. Toch merkte ik dat social media voor mij ongezond werd omdat werk en identiteit er zo sterk mee verweven zijn geraakt. Laatst luisterde ik op de fiets naar een nummer dat ik meteen wilde delen op Instagram. Toen ik besefte dat dat niet kon, baalde ik daar oprecht van. Ik dacht zelfs even: wat maakt het uit als ik één story plaats? Maar uiteindelijk deed ik het niet. Dat was dag zeven. Instagram is voor mij een plek om inspiratie op te doen, mensen te ontmoeten en te netwerken. Helemaal stoppen zou ook niet realistisch zijn. In mijn werk betekent online zichtbaarheid simpelweg kansen en opdrachten.

Wat merk je als je veel op Instagram zit?

Wat ik confronterend vind, is dat ik me soms echt een zombie voelde. Ik zat met mijn hoofd naar beneden op de wc, stapte mijn bed in én uit met mijn telefoon in mijn hand en was continu naar een scherm aan het kijken. Dat kan gewoon niet gezond zijn. Na zeven dagen zonder social media merkte ik dat ik nog steeds constant mijn telefoon pakte. Daarom heb ik een ouderwetse Nokia besteld. Ik dacht eerst dat ik makkelijk aan het afkicken was, maar eigenlijk vulde ik Instagram gewoon op met iets anders, bijvoorbeeld obsessief mijn mail checken. Het probleem zit voor mij dus niet alleen in social media, maar ook in die smartphone zelf. Daarom wilde ik deze maand nog een stap verder gaan. Ik denk dat we zijn vergeten hoe belangrijk het is om af en toe gewoon niets te doen.

Wat heeft een maand offline jou gebracht?

Wat ik al na een week merkte, was hoeveel meer focus ik had. Ik werkte rustiger, met meer aandacht en minder afleiding. Dat gaf een ontspannen gevoel: één taak tegelijk doen, in plaats van voortdurend schakelen tussen prikkels. Deze maand viel samen met een verhuizing en dan blijkt het verrassend onhandig om geen smartphone te hebben. Even snel iets opzoeken zat er niet in. Dat zorgde soms voor onrust en stress, waardoor ik uiteindelijk toch mijn simkaart weer van mijn Nokia naar mijn smartphone verhuisde. En eerlijk? Zodra die smartphone weer binnen handbereik is, blijkt het ontzettend lastig om opnieuw bewust voor de Nokia te kiezen.

Wat me misschien nog wel het meest verraste, was hoe anders het voelt om echt in het moment te zijn. Doordat ik niet langer de drang voelde om iets te moeten posten, kon ik ervaringen veel bewuster beleven. Na deze maand begrijp ik pas echt wat mensen bedoelen met in het moment zijn. Ik dacht altijd dat ik dat al kon. Als ik bijvoorbeeld een mooie bloem zag, stond ik daar best even bij stil. Maar ergens op de achtergrond was er vaak toch het idee om er een foto van te maken en die later te delen. Die gedachte was nu weg. Mijn smartphone brandde niet langer in mijn zak en ik voelde veel minder behoefte om hem erbij te pakken.

Ook viel ik de afgelopen maand veel makkelijker in slaap. Waar ik normaal nog even door mijn telefoon scrolde, las ik nu een paar pagina’s in een boek. Vaak was ik na vier pagina’s al moe genoeg om mijn ogen dicht te doen. Mijn hoofd voelde rustiger, mijn lichaam ontspannener en er waren veel minder prikkels die ik mee naar bed nam.

Ondanks de drukte van de verhuizing kon ik meer genieten van kleine momenten. Gewoon een kop koffie drinken in de zon, zonder ondertussen door andermans leven te scrollen. De stress van de verhuizing was er nog steeds, maar de echte onrust bleef uit. Het voelde alsof ik weer de hoofdrol speelde in mijn eigen film. Tijdens deze maand maakte ik ook een lange video over mijn ervaring. Geen snelle content, maar een echte video met een camera, over wat het met je doet om zonder smartphone te leven. Daarbij vielen me allerlei kleine dingen op. Omdat ik aan het verhuizen was, verkocht ik bijvoorbeeld spullen via Vinted. Normaal gesproken zou ik daarna nog eindeloos blijven scrollen. Nu lukte het veel beter om simpelweg te doen waarvoor ik kwam en de app weer af te sluiten. Alleen dat al gaf me een beter gevoel over mezelf.

Daarnaast merkte ik pas echt hoeveel mensen voortdurend op hun telefoon zitten. Tijdens één gesprek openen sommigen zonder nadenken vijf keer Instagram. Vroeger zag ik dat gedrag vooral bij mezelf, nu zag ik het overal om me heen. Waar ik deze maand uiteindelijk vooral naar op zoek was, is focus. En ik denk dat focus hand in hand gaat met rust. Minder afleiding zorgt voor meer overzicht, meer aanwezigheid en meer ruimte om bewust te leven. Dat gevoel van rust en helderheid had ik nog niet eerder zo sterk ervaren. Ik was er misschien nog niet helemaal, maar wel veel meer dan voorheen. Ik weet nu hoe rustig ik kan zijn wanneer ik niet de hele dag toegang heb tot mensen die hun leven mooier, succesvoller of leuker lijken te hebben dan het mijne.

Hoe zie jij je online leven voor je na deze maand?

Ik hoop vooral dat ik social media meer onder controle krijg. Niet dat ik volledig stop, maar dat het minder belangrijk voor me wordt. Ik wil Instagram blijven gebruiken voor mijn werk en zichtbaarheid, maar wel op een gezondere manier. Ik merkte aan het begin nog vaak dat ik na het posten direct in de app gezogen werd, nu, na een maand offline, gebruik ik het al veel bewuster. Ik weet hoe belangrijk dat volgens het algoritme is, maar ik wil niet meer dat een platform bepaalt hoeveel aandacht ik eraan geef. Ik wil zelf de controle terugpakken. Dat betekent bijvoorbeeld vaste momenten plannen waarop ik online ben, in plaats van de hele dag half aanwezig te zijn.

Deze maand offline heeft me geholpen om in te zien hoe onbelangrijk veel online prikkels eigenlijk zijn. Ik hoop dat gevoel vast te houden. Tegelijkertijd besef ik ook hoe lastig dat wordt. Je strijdt uiteindelijk tegen technerds die precies weten hoe verslaving werkt en dat maakt het spannend.

Voor nu ben ik vooral trots dat ik als maker probeer een gezondere manier te vinden om ermee om te gaan.

Heb je tips voor mensen?

Veel mensen denken dat ze helemaal geen behoefte hebben aan minder schermtijd. Juist die mensen zou ik aanraden om het eens te proberen. Zie offline tijd desnoods als iets wat je moet inplannen, net als werk. Zeker als je werkt in media, marketing of muziek, is het goed om jezelf regelmatig af te vragen: wat is nou écht belangrijk? We zijn zo gewend geraakt aan constante prikkels dat rust bijna ongemakkelijk voelt. Terwijl daar misschien juist heel veel te halen valt.

Juni 2026/Anneloes van Vliet